09120034071

ایران- تهران- غرب- میدان شهران- میدان الغدیر

صفحه اصلی / دپارتمان تجاری / واکسن کرونا و حق اختراع
۵ دقیقه

واکسن کرونا و حق اختراع

آنچه می خوانید...

تعلیق اجرای برخی تعهدات موافقتنامه تریپس؛ رویکردی کارآمد برای کنترل پاندمی کرونا

پاندمی کرونا را می توان یکی از مهلک ترین پدیده های زندگی بشر در دهه های گذشته دانست؛ ویروسی که جان میلیون ها انسان ها را ستانده و هنوز افق روشنی در خصوص پایان تاخت و تاز آن وجود ندارد. بدون شک موثرترین راه خروج از این بحران واکسیناسیون گسترده بوده، امری که مستلزم ابداع واکسن های ایمن و کارامد، ایجاد خطوط تولید و توزیع سریع، گسترده و ارزان در سراسر جهان است.

بنا بر مقتضیات و مقررات حقوق مالکیت فکری، پس از خلق یک اختراع (همچون دارو یا واکسن) جهت بازگشت هزینه های تحقیق و توسعه و ایجاد انگیزه برای مخترعین و سرمایه گذاران، به این اشخاص برای مدت ۲۰ سال حقوق انحصاری اعطا می شود. نتیجه اجتناب ناپذیر ایجاد انحصار نسبت به هر موضوعی، افزایش قیمت آن موضوع خواهد بود. نکته قابل توجه این که بحث حمایت از اختراعات دارویی و اعطای پتنت نسبت به آن ها همواره محل چالش و اختلاف بین کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته بوده است؛ بدین توضیح که کشورهای توسعه یافته در راستای حمایت از شرکت های دارویی خود همواره نهایت تلاش خود را برای تحمیل حمایت از اختراعات دارویی به کشورهای در حال توسعه انجام دادند و در مقابل، کشورهای در حال توسعه با تمسک به ملاحظات حقوق بشری و ضرورت دسترسی یه داروی ارزان مخالف ایجاد انحصار برای داروها بودند. با این حال، کشورهای توسعه یافته به سردمداری آمریکا توانستند خواسته خود را در مذاکرات پیچیده دور اوروگوئه به کشورهای کمتر توسعه یافته تحمیل نمایند به نحوی که در پایان این مذاکرات، موافقتنامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری (تریپس) به عنوان یکی از موافقتنامه های الزام اور سازمان جهانی تجارت مورد تصویب قرار گرفت. به موجب ماده ۲۷ موافقتنامه تریپس اعطای حقوق انحصاری نسبت به تمام موضوعات اعم از اختراعات دارویی برای تمام کشورهای عضو سازمان جهانی تجارت الزام آور شد. بنابراین در شرایط فعلی، کلیه کشورهای عضو مکلف و متعهد به ثبت اختراعات دارویی و اعطای حقوق انحصاری ۲۰ ساله نسبت به این موضوعات هستند.

در حال حاضر که بشر با بی سابقه ترین معضل بهداشتی و پزشکی تاریخ خود دست و پنجه نرم می کند دسترسی سریع و گسترده به داروها و واکسنها با برقراری حقوق انحصاری هیچ تناسبی ندارد. قاعدتاً اگر انحصاری وجود نداشته باشد شرکتهای تولیدکننده داروهای ژنریک می توانند با قیمتی به مراتب ارزان تر اقدام به توزیع دارو در بازار کشورهای کمتر توسعه یافته نمایند. بنا بر تحقیقات انجام شده در شرایط اجرای تعهدات موافقتنامه تریپس، در نتیجه برقراری حقوق انحصاری، تنها ۴۳ درصد ظرفیت تولید واکسن کرونا در جهان برای تولید این واکسن ها به کار گرفته می شود. بنابراین رفع محدودیتهای تولید وسیع واکسن، رفع موقت انحصار می تواند قدمی شایسته برای کنترل این پاندمی باشد.

در این راستا کشورهای هند و آفریقای جنوبی در اکتبر ۲۰۲۰ پروپوزالی برای تعلیق اجرای آن دسته از تعهدات موافقتنامه تریپس که می تواند با مسئله کرونا ارتباط داشته باشد تقدیم شورای عمومی سازمان جهانی تجارت و همچنین شورای تریپس نمودند که علیرغم حمایت غالب کشورهای عضو، با مخالفت جدی آمریکا و برخی دیگر از کشورهای توسعه یافته مواجه شده است. ادعای اصلی کشورهای توسعه یافته این است که با توجه به انعطاف پذیری های موافقتنامه تریپس، به خصوص امکان صدور لیسانس اجباری اساساً نگرانی خاصی برای دسترسی به دارو نباید وجود داشته باشد. به علاوه، این کشورها این گونه ادعا می کنند که ابداع و توسعه واکسن ها مستلزم انجام فرآیند تحقیق و توسعه پیچیده و پرهزینه است؛ امری که بدون حمایتهای حقوق مالکیت فکری اساساً انگیزه ای برای آن باقی نخواهد ماند. اما در طرف مقابل، این گونه استدلال شده است که صدور لیسانس اجباری برای کشورهایی که خودشان ظرفیت تولید انبوه واکسن را دارد می تواند امری کارامد باشد اما برای کشورهایی که ظرفیت و زیرساخت تولید واکسن را ندارند چنین منفعتی قابل تصور نیست؛ چرا که طبق ماده ۳۱ تریپس صدور لیسانس اجباری اصولاً باید برای تولید و عرضه در همان کشور باشد نه برای صادرات؛ حتی لازم الاجرا شدن اصلاحات تریپس در سال ۲۰۱۷ و پذیرش صدور لیسانس اجباری برای صادرات هم نمی تواند کارگشا باشد؛ زیرا عملاً استفاده از ظرفیت لیسانس اجباری برای صادرات با قیود و محدودیتهای گسترده ای که در ماده ۳۱ مکرر و ضمیمه ۲ موافقتنامه تریپس تصریح شده اند همراه است؛ امری که سرعیت دسترسی به واکسن های ژنریک را به شدت کاهش می دهد. از سوی دیگر، باید تأکید شود بخش چشم گیری از هزینه های تحقیق و توسعه واکسنه ای کرونا از طریق تأمین مالی عمومی فراهم شده و اساساً این ادعا که بدون حمیات های حقوق مالکیت فکری توسعه واکسن منتفی خواهد بود پایه و اساس درستی ندارد.

در مجموع به نظر می رسد علیرغم عقیده راسخ نویسنده بر ضرورت حمایت از اختراعات دارویی و موجه بودن تعهدات موافقتنامه تریپس، تعلیق موقت اجرای برخی تعهدات تریپس در شرایط فعلی قدمی شایسته برای کنترل پاندمی خواهد بود؛ چرا که اولاً معضل کرونا مسئله ای همچون بیماری های تک گیر یا بیماری هایی که قدرت سرایت اندکی دارند نیست و جان میلیون ها نفر در خطر است و به نوعی ملاحظات حقوق بشری رفع انحصار را ایجاب می کند؛ ثانیاً ویروس کرونا در حال جهش های گوناگون است و واقعاً معلوم نیست که واکسن های موجود بتوانند ایمنی لازم در برابر جهش های آتی را فراهم نمایند؛ بنابریان بهتر است از تمامی ظرفیت های موجود برای کنترل سریع تر آن استفاده نمود.

لوگو گروه وکلای سبز

گروه وکلای سبز

گروه وکلای سبز ترکیبی از وکلای با تجربه ،با وجدان و فارغ التحصیلان دانشگاه های برتر کشور با هدف ارائه خدمات حقوقی به اشخاص حقیقی و حقوقی تشکیل شده است و مفتخر است نقشی در گسترش عدالت داشته باشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نه + 13 =