09120034071

ایران- تهران- غرب- میدان شهران- میدان الغدیر

صفحه اصلی / حقوق و دعاوی کیفری / جرائم خاص پزشکی
۱۱ دقیقه

جرائم خاص پزشکی

آنچه می خوانید...

جرایم خاص پزشکی به نوعی جرایم پزشکی اطلاق می شود که به رفتار خاص پزشک در حوزه درمان مربوط است. جرایم خاص پزشکی شامل موارد متعددی بوده که در ادامه به معرفی هر یک می پردازیم.

۱_ قتل غیرعمدی ناشی از تقصیر در امور پزشکی

چنانچه وراث متوفی از پزشک خاص و یا کادر درمانی مربوطه شکایتی داشته باشند ابتدا شکایت آنها، أخذ و مدارک و مستندات پزشکی، دریافت و ضمیمه پرونده می شود؛ یعنی در گام نخست باید رابطه درمانی بین بیمار و پزشک مشتکی عنه احراز گردد و چه بسا در همین قدم اولیه، پرونده نسبت به متهم مورد نظر بسته شود که در آن صورت به لحاظ عدم توجه اتهام به متهم، قرار منع تعقیب صادر خواهد شد و یا اینکه مستندات کافی از سوی شاکی یا شکات، ارائه شود که طی دستوری، پرونده جهت تشکیل کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی ارسال گردد. کمیسیون مذکور با تشکیل جلسه، فرآیند درمان را ملاحظه می کند و سپس در خصوص تقصیر پزشک و یا عدم تقصیر وی کارشناسانه اظهارنظر می نماید.
با فرض اعلام پزشکی قانونی مبنی بر تقصیر ۲۰ درصدی پزشک، و سپس وصول این نظریه، می توان در راستای ماده ۱۶۸ قانون آیین دادرسی کیفری، متهم را احضار کرد. شرایط شکلی و ماهوی احضار وی (متهم) همان است که در مواد ۱۶۸ الى ۱۷۳ قانون آیین دادرسی کیفری آورده شده است.

اعتراض به نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی:

چنانچه یکی از طرفین ، نسبت به نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی معترض باشند و بازپرس یا دادگاه هم اعتراض آنها را موجه تشخیص دهد ، پس از تفهیم اتهام و أخذ تأمین کیفـری ، جهت رسیدگی به اعتراض هر یک از آنها موضوع را به کمیسیون پنج نفره کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی ، ارجـاع تـا بـه اعتراض آنها رسیدگی شود . پس از رسیدگی به اعتـراض آنـان ، نظریه پـنج نفـره کمیسیون به شعبه بازپرسی ارسال می گردد . ممکن است مجـددا بـاز هـم یکی از طرفین به نظریه کمیسیون پنج نفره معتـرض باشـند . تشخیص پذیرش یـا عـدم پذیرش اعتراض ، در هر حال با مقام قضایی است و این امر تا کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی یازده نفره ، حسب اقتضاء قابل ارجاع است.

تکلیف دادگاه کیفری ۲ در خصوص پزشک و کادر درمانی متهم به قتل غیر عمد:

رئیس دادگاه کیفری ۲ مکلف است پرونده را در وقت احتیاطی یک ماهه در راستای ماده ۳۴۱ ق.آ.د.ک ، قرار دهد و ظرف این مهلت چنانچه از جهات صدور قـرار منع تعقیب یا موقوفی تعقیب یا صلاحیت یا قرار رفع نقص باشد ، آن را صادر و به مرجع مربوطه ارسال کند و چنانچه هیچ یک از جهات چهارگانه وجود نداشت خطاب به دفتر شعبه چنین دستور می دهد . به تاریخ … در وقـت فـوق العـاده ، پرونده کلاسه … تحت نظر است چون هیچ یک از جهات مقرر در ماده ۳۴۱ قانون آیین دادرسی کیفری اعم از قرار منع یا موقوفی تعقیب یـا عـدم صـلاحیت یا رفع نقص وجود ندارد ، مقرر است ، وقت رسیدگی تعیـین ، طرفین و نماینده دادسـتان بـرای دادرسی دعوت و رونوشت کیفرخواست به انضمام احضاریه برای متهم ارسال شود.

« نمونه رأی »

با فرض اینکه دادرسی انجام شده است و ادله کافی نیز موجود است ، به شرح زیر رای صادر می شود :
رأی دادگاه
در خصوص اتهام آقای … فرزند … اهل و ساکن … فاقـد سابقه کیفری ، آزاد با معرفی کفیل ، مبنی بر قتل غیرعمدی ناشی از تقصیر در امر پزشکی و عدم رعایت نظامات دولتی و موازین علمی و فنی ، دادگاه با توجه به شکایت شکات خصوصی و کیفرخواست دادسرا و مستندات پزشکی ازجمله نسخه‌های تجویزی توسط پزشک و پرونده بالینی و نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی که حاکی از قصـور پزشک به میزان ۲۰ درصد بوده ، به لحاظ تأخیر در امر درمان و انطباق این نظریه با اوضاع و احوال محقق قضیه و آقاریر صریح متهم در تمام مراحل تحقیق و دادرسی و سایر قراین و امارات موجود ، بزه انتسابی را محرز و مسلم دانسته است و با استناد به ماده ۶۱۶ قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات ) و ماده های ۱۴۵ ، ۳۱۱ ، ۲۹۱ ، ۴۴۸ ، ۲۴۹ ۴۵۳ ، ۴۸۸ ، ۴۸۹ ، ۴۹۲ ، ۴۹۴ ، ۴۹۵ ، ۴۹۶ ، ۵۲۶ و ۵۳۹ از قانون مجـارات اسـلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱ و مادههای ۳۷ و ۳۸ و ۱۹ از همان قانون ، به لحاظ وضـع خـاص وی و یا سه درجه تخفیف ، نامبرده را به تحمـل سه ماه حبس تعزیری از جهت جنبه عمومی جرم و همچنین به پرداخت بهای ریالی ۲۰ درصـد دیـه کامـل در حـق وراث قانونی متوفی ( مرحوم … ) محکوم می کند . مهلت پرداخت دیه از تاریخ وقـوع جـرم ، دو بال با رعایت مقررات ماده ۴۸۹ از قانون مذکور است و اما در رابطه با مجـازات حبس ، نظر به شخصیت فردی متهم و موقعیت اجتماعی وی ، در راستای ماده ۴۶ ناظر به مـاده ۴۰۰ از قانون مذکور و احراز شرایط مندرج در آن ، بخصوص به لحاظ برقراری ترتیبات پرداخت ضرر و زیان شاکی خصوصی از طریق بیمه ، قرار تعلیق اجرای مجازات حبس از نوع ساده و به مدت ۲ سال را صادر و اعلام می کند که در صورت ارتکاب مجدد جـرایم ، موضوع ماده‌های ۵۲ و ۵۴ از قانون مذکور ، قـرار فـوق ملغى الأثـر خـواهـد شـد . دستور دیگری جهت رعایت آن توسط متهم در طول مـدت تعلیـق ، مـدنظر دادگاه نمی باشد . رأی صادر شده ، حضوری بوده و ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ ، قابل تجدیدنظر در دادگاههای تجدیدنظر استان تهران می‌باشد .
( رئیس شعبه دادگاه کیفری ۲ تهران )

۲_ ایراد صدمات بدنی غیرعمدی ناشی از تقصیر پزشک

فرایند تحقیق و دادرسی در خصوص ایراد صدمات بدنی غیرعمدی ناشی از تقصیر پزشک، همان است که در حالت اول گفته شد. منتها این جرم از جرایم قابل گذشت است ولیکن جرم فوت ناشی از تقصیر پزشک از جرایم غیرقابل اغماض می باشد.

« نمونه رأی »

رأی دادگاه
اتهام آقای ( الف ) فرزند … اهل و ساکن … ، فاقد سابقه کیفری ، آزاد با معرفی کفیل ، مبنی بر ایراد صدمات بدنی غیرعمدی ناشی از عدم رعایت موازین علمی و فنی ( تقصیر پزشکی ) با توجـه بـه شـکایت شاکی خصوصی و نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی پنج نفره که بیانگر تقصیر متهم در عدم بستری نمودن بیمار به لحاظ ضرورت درمان که متعاقب آن صـدمات بدنی بـه میـزان ۳۰ درصد در وی ایجاد شده است و اقاریر صریح متهم و انطباق آن با اوضاع و احـوال موجود ، بزه انتسابی را محرز و مسلم دانسته و با استناد به ماده های ۴۴۹ و ۴۵۲ و ۴۸۸ و ۴۸۹ و ۴۹۲ و ۴۹۴ و ۴۹۵ و ۴۹۶ و ۵۲۶ و ۵۲۹ قانون مجازات اسلامی ، نامبرده را به پرداخت ۳۰ درصد دیه کامل از جهت ارش عوارض صدمات ایجاد شده در حق … محکوم می کند . مهلت پرداخت دیه از تاریخ وقوع جرم ، دو سال با رعایت مقررات ماده ۴۸۹ از قانون مذکور است . رأی صادرشده ، حضوری و با استناد به بند ( ب ) ماده ۴۲۷ آیین دادرسی کیفری ، ظرف ۲۰ روز پس ابلاغ ، قابـل تجدیدنظر در محاکم تجدیدنظر استان قم میباشد .
( رئیس شعبه … دادگاه کیفری ۲ قم )

انواع قتل ترحم آمیز

۱. قتل فعال :

منظور از چنین قتلی این است که پزشک ، اقـدامات مثبت مادی در جهت خاتمه دادن به حیات بیمار انجام می دهد . در تعریف آن گفته اند : پایان دادن ارادی به حیات یک بیمار صعب العلاج توسط پزشک با هر یک از اعضای کادر درمانی بنا بر تقاضای بیمار یا بستگان او

۲. قتل انفعالی :

که عبارت است از خودداری از انجام هرگونه عملی که سبب زنده ماندن بیمار می شود . در حالت انفعالی ، دارو و یا هرگونه معالجه دیگر و یا دستگاهی که به خطر حیات بیمار کمک می کند ، قطع می شود .۲ با توجه به شریعت مقدس اسلام و احکام نورانی آن ، قتـل از هـر نـوع آن در ایران جرم به حساب می آید و مرتکب ، اعم از پزشک معالج یا سایر کادر درمانی قابل تعقیب می‌باشد .

۳- قتل ترحم آمیز :

منظور از این نوع قتل، آن است که بیمار به یک بیماری لاعلاج و غیرقابل تحمل مبتلا گشته و از پزشک می خواهد به درد و رنج غیرقابل تحمل وی پایان دهد. و پزشک با تجویز داروی ویژه و با احساس همدردی و ترحم آمیز، به حیات بیمار خاتمه می دهد. حال، سؤال این است که: آیا عمل او همانند سایر قتلها قابل پیگیری و مجازات است و یا اینکه اقدامات ترحم آمیز پزشک می تواند ماهیت عمل مجرمانه ی وی را تغییر دهد؟
براساس مقررات کیفری قوانین جزایی ایران، این عمل پزشک جرم بوده و قابل مجازات است و اساسا انگیزه، تأثیری در ماهیت عمل مجرمانه مرتکب ندارد بلکه در جرایم تعزیری می تواند از جهات مخففه محسوب شود.

۴- سقط جنین :

مفهوم پزشکی سقط جنین

در اصطلاح پزشکی «سقط جنین» عبارت است از «خروج یا اخراج جنین پیش از آنکه قابلیت حیات مستقل داشته باشد. معمولا جنین قبل از شش ماهگی قادر به ادامه حیات مستقل نیست، لذا اگر قبل از شش ماهگی از رحم خارج شود از نظر پزشکی جنین سقط شده تلقی می شود.
مفهوم حقوقی سقط جنین
سقط جنین از منظر حقوقی به معنای انجام هرگونه اعمال مجرمانه ای است که موجب توقف دوران تکامل جنینی و اخراج قبل از موعد طبیعی باشد که موعد طبیعی، نه ماهگی است.

انواع سقط جنین

۱ ) سقط جنین طبیعی:

در برخی از موارد ، زنان بنا به دلایل ژنتیکی ، وجود بیماری خـاص یـا عـوامـل محیطی و تأثیر آن عوامل بر ارگانهای بدن و یا بنا به علل نامعلومی ، دچـار سـقط جنین طبیعی می شوند . عواملی مانند احساسات و عواطف شادی بخش ، پیش آمـدهای و کوچک یا بزرگ در زندگی ، مشاهده صحنه تصادف و حوادثی از ایـن قـبـیـل ممکـن است منجر به « سقط جنین طبیعی » گردد .

« نمونه رأی »

رأی دادگاه
درخصوص اتهام آقای … فرزند … ، اهل و ساکن تهـران ، آزاد با معرفی کفیـل ، مبنی بر سقط جنین ؛ دادگاه نظر به جامع محتویات پرونده و با توجـه بـه نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی ، چون اقدامات مادی مرتکب ، هـیـچ تأثیری در موضوع سقط جنین نداشته بلکه حادثه غیرمترقبه تصادف رانندگی و ترس و هراس حاصل از آن ، موجبات سقط جنین را فراهم کرده است و درنتیجه بـه لحـاظ عـدم توجه اتهام به مشارالیه و با رعایت اصل برائت و با استناد بـه مـاده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری ، رأی بر برائت وی صادر و اعلام می کند . رأی صادر شـده ، حضـوری بوده و ظرف بیست روز پس از ابلاغ ، قابـل تجدیدنظر در دادگاه های تجدیدنظر استان تهران می‌باشد.
( رئیس شعبه دادگاه کیفری ۲ تهران )

۲ ) سقط جنین طبی:

در صورتی که ادامه حاملگی برای مـادر خطـر جـانی داشـته باشـد یـا مـوجـب تشدید بیماری و وخامت حال وی شود تا قبل از ولوج روح از طریق عمـل جراحی ( کورتاژ ) با اظهارنظر پزشکی قانونی و مقام قضایی مربوطه ، سقط جنین رخ می دهد و که به آن « سقط جنین طبی » گویند . ماده واحده نیز بر این امر دلالت دارد.

« نمونه رأی »

رای دادگاه
در خصوص اتهام آقای … مبنی بر سقط جنین ؛ نظـر بـه اینکه حسب نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی ؛ اولا ، جنین زیر سن چهار ماهگی بوده و ثانیـاً بقای جنین ممکن بود موجبات تهدید جانی مـادر و یا مرگ وی را فراهم کنـد ، على هذا اقدام پزشک در راستای قانون بوده و با رعایـت مـاده واحـده قـانـون سـقط درمانی و ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری ، رأی بر برائت وی صادر و اعـلام می کند . رأی صادر شده ، حضوری بوده و ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ ، قابـل تجدیدنظر در دادگاههای تجدیدنظر استان تهران می باشد.
( رئیس شعبه دادگاه کیفری ۲ تهران )

البته درباره سقط درمانی ، ماده واحده در سال ۱۳۸۴ تصویب شد که بدین شرح است : سقط درمانی با تشخیص قطعی سه پزشک متخصص و تأیید پزشکی قانونی ، مبنی بر بیماری جنین که به علت عقب افتادگی یا ناقص الخلقه بودن ، موجب حرج مادر است و یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توأم باشـد ، قبـل از ولـوج روح ( چهار ماه ) با رضایت زن ، مجاز می باشد و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک مباشر نخواهد بود متخلفین از اجرای مفاد این قانون به مجازاتهای مقرر در قانون مجازات اسلامیخواهند شد.
بنابر این ، شرایط سقط جنین عبارتند از :
۱- تشخیص پزشکی
۲ – بیماری مادر یا جنین
۳- رعایت سن جنین
۴- رضایت زن

۳ ) سقط جنین جنایی:

با توجه به دو تعریف گفته شده ( سقط جنین طبیعی و طبی ) ، هر نوع عملی که مشمول تعریف سقط جنین طبیعی و طبی نشود با وجود شرایطی ، از مصادیق سقط جنین جنایی خواهد بود .

۵- جرایم مربوط به پیوند اعضاء

از نظر مبانی شرعی به صورت اولیه نمی توان به جواز پیوند اعضاء قائل بود امـا به جهت ضرورت و اضطرار می توان بر جواز آن ، ادله شـرعی یافت ، زیـرا بـه لحـاظ گسترش علم پزشکی و پیشرفتهای قابل ملاحظه آن می توان به مرگ قطعی بیمار پی برد و از طرفی اعضای بدن وی را برای سایر بیماران پیوند زد . در این خصـوص از حضرت امام ( ره ) استفتاء شد و ایشان پاسخ دادند : « چنانچه حیات انسان دیگری متوقف به این باشد با اجازه صاحب قلب یا کبد و امثال آن جایز است » . و همچنین مقام معظم رهبری در پاسـخ بـه اسـتفتاء فرمودند : « در فرض سـؤال ، استفاده از اعضای بدن موصوف ، درصورتی که نجـات نـفـس محترمـه ای متوقف بر آن باشـد اشکالی ندارد »

لوگو گروه وکلای سبز

گروه وکلای سبز

گروه وکلای سبز ترکیبی از وکلای با تجربه ،با وجدان و فارغ التحصیلان دانشگاه های برتر کشور با هدف ارائه خدمات حقوقی به اشخاص حقیقی و حقوقی تشکیل شده است و مفتخر است نقشی در گسترش عدالت داشته باشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 × پنج =